Don Delillo, The body Artist

Spoiler Alert!

Nghệ sĩ hình thể – “Vượt qua đau thương là một chặng đường đơn độc.”

Image

Một vài lời đầu tiên tán dương cho văn học hậu hiện đại. Có thể nhiều người cho rằng nó chết ngay từ lúc sinh ra, nhưng cá nhân mình không nghĩ thế. Kể mà không kể, đó thật sự là một nghệ thuật của người viết. Và dư âm của tác phẩm cứ còn đọng lại mãi, độc giả đọc và hiểu theo cách chỉ riêng mình họ hiểu, đôi lúc là khó để nói ra thành lời. Nó thực sự không quá thiên về vô định như nhiều người nghĩ, nghệ thuật hậu hiện đại đi sâu vào thế giới tinh thần của một người bình thường. Rồi từ đó, ta nhận ra chính bản thân mình.

Một ví dụ tiêu biểu ở đây mình sẽ đề cập tới là Nghệ sĩ hình thể của Don DeLillo (tác giả của White Noise).

Image result for the body artist don

Nghệ sĩ hình thể, một cuốn tiểu thuyết khác lạ, uyên áo, hàm súc, nhiều ẩn nghĩa, đầy ám ảnh, khiến liên tưởng đến một bài thơ haiku. Ở đó có thế giới thực mà như không thực, thế giới bên trong – phần lớn chỉ có thể cảm mà không thể nói thành lời – của Lauren Hartke, một nghệ sĩ dùng nghệ thuật của mình để khước từ việc thừa nhận những giới hạn của thân xác. Với sự đồng hành của một người bạn bất ngờ, lạ lẫm, bí ẩn, không bao giờ biết được là từ đâu tới, Lauren dấn vào một hành trình hướng về nội thể, khám phá những phần chưa hề biết của chính mình và mối quan hệ giữa mình với thời gian, nhằm chữa lành vết thương tinh thần sau biến cố lớn lao, và nhận chân cơ hội mở rộng bản thân trước những khả năng mới mẻ của sự sinh tồn.” 

Lời bình được trích từ cuối sách.

Cuốn sách thực sự được tán dương rất nhiều trong mảng văn học hậu hiện đại. Tuy nhiên mình sẽ review theo cách của riêng mình ở đây.

Nghệ sĩ hình thể của Don DeLillo là 1 cuốn sách tương đối mỏng, nhưng mình đọc đi đọc lại nó tới 6-7 lần mới cảm thấy đủ. Cách đọc cuốn sách rất đơn giản, như hầu hết các tác phẩm hậu hiện đại khác, đừng cố sắp xếp câu chuyện một cách logic.

Hãy ở đó, hãy bước vào câu chuyện, bắt đầu khi bạn đang ở trong căn bếp vào 1 buổi sáng bình thường của Lauren và Rey khi họ ngồi đối diện nhau trong bếp, nói chuyện và tranh cãi về những điều nhỏ nhặt. Nhưng ta đều biết có điều gì đó đang chờ đợi ta đằng sau sự bình lặng đến nặng nề ấy.

Mình đọc lại cuốn sách rất nhiều lần sau khi anh Cú Đêm mất. Có cái gì đó chất chứa trong Lauren mà ta biết nó ở đó nhưng không ai thật sự muốn nhắc tới nó, khi cô chuyển về căn nhà ven biển. Sự tàn phá không xảy ra chớp nhoáng, người ta cảm nhận nó ngấm ngầm ăn mòn cuộc sống của họ cùng với những sự thật phũ phàng, nhưng cũng đồng thời bất lực.

Past, present and future are not amenities of language. Time unfolds into the seamsof being. It passes through you, making and shaping.

….

Đến mức mãi về sau Lauren mới nhận ra, “Cô là Lauren, nhưng ngày càng ít đi“.

Mình không còn là con bé 17 tuổi vô tư, hồn nhiên nữa sau khi tất cả những chuyện đó xảy ra. Đời thì đẹp, nhưng phũ, nước mắt rơi chảy ngược vào trong. Đến mức lâu lắm rồi không biết thương xót bản thân nữa.

Why shouldn’t the death of a person you love bring you into lurid ruin? You don’t know how to love the one you love until they disappear abruptly. Then you understand how thinly distanced from their suffering, how sparing of self you often were, only rarely unguarded of heart, working your networks of give-and-take.”

Nhưng cũng như mình đã nói: Quên rốt cục cũng chỉ là một khái niệm thời gian. Time unfolds into the seamsof being. It passes through you, making and shaping.”. Chúng ta đều có cách riêng để vượt lên.

Lauren Hartke cũng vậy. Đó là sự xuất hiện của Turtle.

Coming and going I am leaving. I will go and come. Leaving has come to me. We all, shall all, will all be left. Because I am here and where. And I will go or not or never. And I have seen what I will see. If I am where I will be. Because nothing comes between me.

Sự xuất hiên của Turtle dường như là điều ai cũng có thể đoán trước được những ngày đầu Lauren chuyển về căn nhà. Nhưng đến những trang cuối, Don DeLillo lại khiến người ta thật sự hoài nghi liệu có thật từng tồn tại một Turtle xuất hiện. Anh ta đến và đi, chẳng để lại ngoài sự ngu ngơ và những câu nói không đầu không cuối vô nghĩa. Lauren giải thích điều đó khả dĩ bởi sự thiếu giao tiếp xã hội và hạn chế trong ngôn ngữ của Turtle. Cũng có thể. Nhưng đôi khi cô và chính độc giả vẫn cố tìm trong câu chữ ấy một ý nghĩa nào đó.

He hasn’t learned the language. There has to be an imaginary point, a nonplace where language intersects with our perceptions of time and space, and he is a stranger at this crossing, without words or bearings.

Đó là cách chúng ta sống. Mọi việc đều phải có lý do và theo quy luật. Và đôi khi lại mang tính ép buộc quá nhiều.

Nhưng Lauren Hartke xoay sở rất tốt, nhờ có sự phân tâm từ Turtle và cả… nghệ thuật hình thể. Nhấn mạnh vào tiêu đề này của tác phẩm, mình đánh giá rất cao tiêu đề cũng như chi tiết này trong The body artist. Có thể nói, phần nào Lauren trốn tránh thực tế của cô bằng cách đắm mình trong nghệ thuật hình thể, không mặc đồ, trong một căn phòng trống, đưa bản thân tới mức giới hạn của cơ thể con người. Nhưng thân xác và tâm trí là 2 bản thể không tách rời. Và chính vì thế, ở cuối câu chuyện, màn biểu diễn hình thể của Lauren đã khiến cả người phóng viên và người đọc thật sự cảm thấy lạ lẫm.

Time seems to pass. The world happens, unrolling into moments, and you stop to glance at a spider pressed to its web. There is a quickness of light and a sense of things outlined precisely and streaks of running luster on the bay. You know more surely who you are on a strong bright day after a storm when the smallest falling leaf is stabbed with self-awareness. The wind makes a sound in the pines and the world comes into being, irreversibly, and the spider rides the wind-swayed web.

Bởi vì đôi khi, cảm xúc không chỉ là thứ tâm trí cảm thấy và gọi tên ra. “This is what I see and hear”. Thực tại là cái hiện hữu. Don DeLillo phủ nhận thực tại trong cảm quan con người khi cuối cùng, một ngày kia, Turtle biến mất, và Lauren từ chối trả lời phỏng vấn sau màn biểu diễn.

Why shouldn’t death bring you into some total scandal of garment-rending grief? Why should you accommodate his death? Or surrender to it in thin-lipped tasteful bereavement? Why give him up if you can walk along the hall and find a way to place him within reach?

He power of the piece is Hartke’s body. At times she makes femaleness so mysterious and strong that it encompasses both sexes and a number of nameless states. In the past she has inhabited the bodies of adolescents, Pentecostal preachers, a one-hundred-and-twenty-year-old woman sustained by yogurt and, most memorably, a pregnant man. Her art … is about who we are when we are not rehearsing who we are.

Chúng ta đều cần một ai đó để nhận ra ta là ai. Có thể đó là lý do cho sự xuất hiện của Turtle hay cũng như Rey từng nói Anh tìm thấy anh trong em”

Nhưng cuối cùng… có lẽ ai cũng nên tự đọc và cảm nhận. Enjoy!

 

Advertisements